Na 75 jaar is Fris Edam nog steeds springlevend!

Na 75 jaar is Fris Edam nog steeds springlevend!

Deel 3: Nel Hetjes-Van Ginkel, het meisje uit de gieterij

Vanaf 20 oktober staat Edam helemaal in het teken van N.V. Keramische Industrie Fris. Deze vermaarde fabriek was tussen 1947 en 1969 een belangrijke werkgever voor vele vrouwen en mannen uit Edam en Volendam. Bovendien vielen de serviezen van Fris op in het grauwe naoorlogse Nederland, door bijzondere vormen en aantrekkelijke kleuren. Het is al ruim vijftig jaar geleden dat de fabriek moest sluiten, maar de schalen, borden, kopjes en vazen zijn nog steeds in trek via antiquairs en winkels op internet. Daarom wordt Fris in het zonnetje gezet met een bijzondere tentoonstelling in het Edams Museum. En daarnaast komen er ook prachtige presentaties in Edamse etalages, verschijnt er een nieuw boek met uitgebreide catalogus en worden diverse andere activiteiten georganiseerd. In deze serie belichten wij Fris vanuit diverse invalshoeken. Vandaag vertelt Nel Hetjes-Van Ginkel (1936) hoe zij als jonge vrouw in de gieterij van Fis aan de slag ging.

In een boekje over Fris uit 1985 staat een prachtige foto van een jonge vrouw die heel geconcentreerd gietvormen aan het vullen is. De foto moet omstreeks 1957 gemaakt zijn. Meer dan zestig jaar later vertelt ze over haar herinneringen aan de fabriek. Ze was 14 toen ze van school kwam en bij Fris aan de slag ging. “Er was niet zoveel keus, er was immers weinig werk, dus ik was blij dat ik bij Fris aan de slag kon. Ik was gek op handenarbeid en kon in de fabriek aan de slag: oortjes aan de kopjes plakken. En langzamerhand ging je dan ook andere dingen doen in de gieterij. Zo maakte ik klein werk als schotels, kopjes en schaaltjes, soms ook grote stukken als thee- en koffiekannen. Fris bestond nog niet zo lang, dus iedereen was een beetje zoekende.”

Nel van Ginkel-Hetjes bewaart warme herinneringen aan Fris. “Het was één grote familie. De baas bijvoorbeeld, meneer Fris junior, werkte altijd aan de zaak en was een ontzettend fijne man, meelevend met het personeel. Wanneer er iets was, bij voorbeeld een sterfgeval of bij ziekte kwamen ze meteen, zowel meneer als mevrouw Fris, om te helpen, heel sociaal.”

Ze werkte tot het einde bij Fris en weet nog dat het die laatste maanden een neerslachtige tijd was. “Bij de uitverkoop was ik erbij. We pakten alles in wat verkocht werd, dan ging er weer een kist de deur uit. Dat was heel droevig. Het werk was gedaan.” Daarna ging Van Ginkel-Hetjes in Volendam bij Wyers werken, een groothandel in onder andere woningtextiel. “Dat was inderdaad totaal anders, je had ineens heel ander materiaal in je handen. Daarna ben ik getrouwd en naar Leimuiden verhuisd.”

Het is allemaal zo lang geleden, verzucht ze. “We hebben mooi spul gemaakt hoor, ik ben best een beetje trots dat ik bij Fris heb gewerkt. In huis heb ik geen servies meer, behalve een paar bordjes en kopjes. Maar dat het nog steeds te koop is op Marktplaats vind ik heel leuk.”
Door Ove Lucas
 




Na 75 jaar is Fris Edam nog steeds springlevend!

Na 75 jaar is Fris Edam nog steeds springlevend!

Deel 2: de geschiedenis

Vanaf 20 oktober staat Edam helemaal in het teken van N.V. Keramische Industrie Fris. Deze vermaarde fabriek was tussen 1947 en 1969 een belangrijke werkgever voor vele vrouwen en mannen uit Edam en Volendam. Bovendien vielen de serviezen van Fris op in het grauwe naoorlogse Nederland, door bijzondere vormen en aantrekkelijke kleuren. 

Het is al ruim vijftig jaar geleden dat de fabriek moest sluiten, maar de schalen, borden, kopjes en vazen zijn nog steeds in trek via antiquairs en winkels op internet. Daarom wordt Fris in het zonnetje gezet met een bijzondere tentoonstelling in het Edams Museum. En daarnaast komen er ook prachtige presentaties in Edamse etalages, verschijnt er een nieuw boek met uitgebreide catalogus en worden diverse andere activiteiten georganiseerd. In deze serie belichten wij Fris vanuit diverse invalshoeken. Vandaag gaan wij in op de geschiedenis van de fabriek.

Het begon allemaal op 3 januari 1947. Aan de Baandervesting opende nestor Gerrit Fris Gzn. (1893-1986) de keramische aardewerkfabriek Fris in de oude kantine van vliegtuigenfabrikant Fokker. Met zijn zoon Gerrit Fris junior (1921-1979) aan het roer timmerde de nieuwkomer op dit gebied al snel stevig aan de weg. Het huishoudelijk gebruiksaardewerk viel gelijk op. Bijvoorbeeld de eierschotels waarbij de afgepelde schalen op het elegante randje konden worden gelegd en een koffiefilterpot die op de belangrijke vormgevingsbeurs in Milaan met zilver bekroond werd. 

Vanaf 1950 werden diverse serviezen met wisselend succes gelanceerd. Delen van een aantal serviezen (zoals Edam, Jubilant en Cordella) zijn ook nu nog in diverse Edamse huishoudens te vinden. Verantwoordelijk voor veel van de ontwerpen en dus succes was Willem Hendrik de Vries (1908-1969) die streng toezag op de kwaliteit van de producten. Volgens enkele oud-medewerkers was hij misschien wel een beetje te streng en had de fabriek meer overlevingskansen gehad wanneer er concessies waren gedaan aan de vormgeving en marketing van de producten.

In de jaren zestig werd het voor Fris steeds moeilijker om op te boksen tegen vooral de buitenlandse concurrentie. Met nieuwe jonge ontwerpers werd vergeefs geprobeerd het tij te keren, totdat het eind jaren zestig niet meer ging en Fris met de fabriek stopte. De familie deed dat op een hele nette manier, zodat mensen niet ineens hun ontslag kregen. Sowieso stond Fris bekend om een sociaal beleid, onder andere door het invoeren van een winstdeling met het personeel.

Van Fris is aan de Baandervesting nu niets meer te zien. Het zijn enkel nog de verhalen van ooggetuigen die deze geschiedenis tastbaar maken. Zij vertellen over mannen die met witte haren in de fabriek stonden te buffelen, kinderen die buiten wachtten op bolletjes klei waarvan dan weer knikkers konden worden gemaakt en pigmenten die zo nu en dan de wijde omgeving van de fabriek kleurden. Misschien toch tijd om iets op deze plek naar Fris te vernoemen?

 




BASE-it Computers De Boer Accountants Harmonie Kapper Sjoerd Lux Photograpy Cor Kes Ronald Schot Smits Web Stadskrant adverteren Uitgeverij De Stad Hotel Restaurant De Fortuna schoonmaak & opruimbedrijf HARRIE
Facebook