Max Liebermann voelde zich thuis in Edam

Max Liebermann voelde zich thuis in Edam

Boek over zijn verblijf en werk in Amsterdam met uitstapjes naar de kleine kaasstad

Bij uitgeverij de Buitenkant in Amsterdam is een prachtige uitgave verschenen gewijd aan de Duits-Joodse schilder Max Liebermann. Liebermann (1847-1935) bezocht vanaf eind 19e eeuw regelmatig Amsterdam waar hij logeerde en werkte en maakte van daar uit ook uitstapjes naar omliggende plaatsen. In Amsterdam legde hij onder meer de Jodenhoek vast, waar het stadsbestuur in 1910 een begin had gemaakt met de onteigening en afbraak van enkele straten. J.F. Heijbroek (oud-conservator bij het Rijksmuseum) is de schrijver van het boekwerk over de vermaarde schilder. In twee edities schenken we aandacht aan zijn Edamse werken.

In Edam maakte Liebermann prachtige werken van het stadje. Ook Volendam had hij willen bezoeken. Maar het kwam er nooit van.


Naar Edam
Wanneer Liebermann naar Amsterdam kwam, maakte hij regelmatig vanuit die stad uitstapjes naar plaatsen in de omgeving. Zo ging hij in 1897, samen met Jozef en Isaac Israels per boot over de Zuiderzee naar het eiland Urk. Het drietal bleef er vier dagen. Of hij daar ook gewerkt heeft, is niet bekend.

Volendam
Een tochtje naar Volendam samen met Jan Veth en C.G. ’t Hooft stond eveneens op zijn verlanglijstje, maar die excursie in de zomer van 1896 kon vanwege allerlei drukke werkzaamheden niet doorgaan. Voor zover bekend is hij daar later ook niet meer naar toe geweest. In de bezoekersboeken van Hotel Spaander komt zijn naam niet voor.

Begin september 1904 arriveerde Liebermann vanuit Pontresina – een geliefd vakantieoord van de familie – in Amsterdam waar hij, net als in 1898 en 1901, zijn intrek nam in het Victoria-Hotel. Van daaruit maakte hij een dagtocht naar Alkmaar waar het toen stortregende. Tot overmaat van ramp was er ook kermis met veel lawaai en herrie bij de draaimolens en de draaiorgels.

Schreeuwende straatventers
Bovendien lieten luid schreeuwende straatventers zich niet onbetuigd. Al dat feestgewoel ontnam hem ook nog het laatste beetje enthousiasme om de stad grondig te verkennen. Liebermann nam zijn toevlucht tot het restaurant van het Grand Hotel de Toelast in de Koorstraat 30, waar hij een kop koffie dronk. Ook het Diaconie-Oude Mannen- en Vrouwenhuis (voormalig Hof van Sonoy) beviel hem niet. Nee, Alkmaar was niets voor hem. Dan ging hij liever naar Edam, als het weer tenminste wat zou verbeteren.

Logeren in het Damhotel
In 1904 logeerde Liebermann in het Damhotel (zie ansichtkaart). Voor de deur van het restaurant een grote groep kinderen die ook op twee schilderijen van Liebermann figureren. Rechts een van de banken op de Damsluis.

Ruim een week na het Alkmaarse avontuur schreef hij vanuit het Damhotel in Edam een brief aan Jan Veth waaruit blijkt dat hij samen met de graficus en beeldhouwer Tjipke Visser, door hem ‘Fisher’ genoemd, in dit stadje onder meer een schilderij van een groep schoolkinderen op het Damplein maakte.

Damsluis
De locatie is direct te herkennen aan de stenen paaltjes aan beide kanten van de overkluizing van de markante Damsluis. Op het schilderij is een van de banken met de smeedijzeren leuningen te zien die aan weerszijden van de bakstenen overkluizing staan. Die leuningen zijn bijzonder omdat ze, hoewel ze ongeverfd zijn, nooit roesten. Dat is – naar verluidt – te danken aan een Edammer, die het geheim meenam in zijn graf.

De overkluizing met natuurstenen omlijstingen werd – zoals de sluitstenen aan de oost- en westzijde aangeven met de jaartallen 1795 en 1798 – aan het eind van de achttiende eeuw gebouwd. Van kinderen op de Damsluis in Edam maakte Liebermann twee verschillende versies: één bevindt zich in het Museum Oskar Reinhart in Winterthur, de andere in het Poesjkin Museum in Moskou. Ook de touwslagers van Stoomspinnerij en touwslagerij ‘Holland’ tekende Liebermann ter plekke, terwijl ze met hun vlechtwerk bezig waren op de lijnbaan aan de rand van het stadje.
Wordt vervolgd.

‘Max Liebermann in Amsterdam’ J.F. Heijbroek. € 18,50. ISBN978 94 90913 97 7. Zie ook www.uitgeverijdebuitenkant.nl




BASE-it Computers De Boer Accountants Harmonie Kapper Sjoerd Lux Photograpy Cor Kes Ronald Schot Smits Web Stadskrant adverteren Uitgeverij De Stad Hotel Restaurant De Fortuna schoonmaak & opruimbedrijf HARRIE
Facebook