Enorme opgave om alle scholen energieneutraal te maken voor 2040

Enorme opgave om alle scholen energieneutraal te maken voor 2040

Alle Nederlandse schoolgebouwen moeten in 2040 energieneutraal zijn. Met het oog op die pittige opgave is de gemeente al sinds november 2017 bezig een Integraal Huisvestingsplan (IHP) op te stellen. Dit najaar hoopt de gemeente op overeenstemming met de schoolbesturen uit Edam-Volendam. De financiële meerjarenplanning bevat ook afspraken over medebekostiging door de scholen zelf. In december 2019 zal de gemeenteraad zich buigen over de plannen.

Jaap Zwarthoed, beleidsmedewerker onderwijshuisvesting bij de gemeente Edam-Volendam, gaf donderdag 12 september een uiteenzetting over de stand van zaken. De grootste opgave bestaat uit het financieel rond krijgen van de plannen.

Schoolbesturen moeten bij oudere gebouwen meer uitgeven aan onderhoud en exploitatie dan wat zij aan Rijksbekostiging ontvangen. Door beperkt onderhoud te plegen of uitstel ervan wordt het gat tussen deze vergoeding en de onderhoudsopgave alleen maar groter.

De gemeente heeft aangegeven bij te springen door de criteria om over te gaan tot vervangende nieuwbouw en renovatie te verbreden. Maar dan wel onder de voorwaarde dat de rijksmiddelen op het juiste moment worden gebundeld.  Hiermee kan het gat tussen de bestaande vergoeding en het onderhoud c.q. exploitatie voor de lange termijn worden gedicht.

Vanuit het gemeentefonds zal de bijdrage in het ‘subcluster’ onderwijshuisvesting tot en met 2021 redelijk stijgen, daarna wordt een afvlakking verwacht. De lasten zullen op de langere termijn te hoog worden wanneer de gemeente volledig verantwoordelijk zou zijn voor de totale investeringsopgave van het ambitieuze plan. In het IHP worden financiële afspraken vastgelegd, waarbij schoolbesturen voor een deel in hun eigen scholen investeren.

Verouderde en gebrekkige systematiek
Het huidige onderwijshuisvestingsstelsel is zeer complex en kan er toe leiden dat gemeenten en schoolbesturen tegenover elkaar komen te staan. Er is namelijk sprake van gescheiden verantwoordelijkheden en geldstromen. De gemeente is onder andere verantwoordelijk voor (vervangende) nieuwbouw en uitbreiding van schoolgebouwen. De schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor het binnen- en buitenonderhoud van schoolgebouwen. Hoewel een schoolgebouw na 40 jaar economisch is afgeschreven, wordt ervan uitgegaan dat een schoolgebouw veel langer kan voortbestaan. De schoolbesturen ontvangen hiervoor een vergoeding van het rijk. Een gemeente kan een aanvraag van een schoolbestuur weigeren wanneer blijkt dat het bestuur gebrekkig onderhoud pleegt. Bovendien moet een school, volgens de huidige systematiek, in erbarmelijke conditie verkeren om te worden vervangen. Dit is door het onderhoudsplan echter nooit het geval.
Onzekerheid
Door de vele verplichtingen die schoolbesturen van het rijk krijgen opgelegd zijn zij onzeker over het doen van grote uitgaven; schoolbesturen bouwen reserves op van belastinggeld. De beperkte vergoeding voor onderhoud tegenover de forse eisen ten aanzien van duurzaamheid zorgen voor nog meer uitdagingen. Ten slotte zijn veel schoolbesturen niet gewend om leningen af te sluiten.

Digitalisering
Om tot een oplossing te komen wordt gebruik gemaakt van een zogeheten digitaal vastgoedinstrument, ‘School-Board’ geheten. Hierin wordt zoveel mogelijk data van schoolgebouwen verzameld, zoals energieverbruik, conditiestaat, voorspelde leegstand, etc.
Met deze data kan het instrument een ‘businesscase’ uitdraaien waarin duidelijk wordt: de keuze voor renovatie of nieuwbouw en de bijdragen van de gemeente en het betrokken schoolbestuur.

Vaste lasten dalen
Duidelijk is dat ook schoolbesturen een gepaste financiële bijdrage moeten leveren om het schoolgebouw uiteindelijk energieneutraal te krijgen. Met als positieve kanttekening dat de vaste lasten na de aanpassingen fors zullen dalen ten opzichte van de huidige kosten. Bovendien voldoet het gebouw daarna aan de gewenste (multi)functionaliteiten. Jaap Zwarthoed eindigde zijn relaas met de verwachting dat de investeringsopgave van het IHP voorlopig binnen de marges zal blijven.

Nul op de meter
Peter van Gijzel (Zeevangs Belang) vroeg zich af of de plannen niet ten koste van het onderwijs zelf zullen gaan. Jaap Zwarthoed gaf aan dat dit niet te bedoeling is. “Alles wordt straks ‘nul op de meter’ en ook de investeringen in het onderhoud gaan omlaag. De gemeente ‘financiert voor’ of de Bank Nederlandse Gemeenten leent geld aan schoolbesturen. Zij betalen een deel terug van wat zij besparen op onderhoud en exploitatie over een termijn van 20 jaar. Dat geld wat bestemd is voor het primaire onderwijsproces en andersoortig onderhoud, blijft dus beschikbaar.  Er zijn in Nederland inmiddels succesvolle voorbeelden waarbij oudere scholen worden gerenoveerd tot ‘nul op de meter’. “Al met al is het voor de financiële meerjarenplanning van het IHP zoeken naar een akkoord op hoofdlijnen.”

Ook Nico van Straalen (GroenLinks) gaf aan in te zien dat er een dilemma bestaat tussen goede huisvesting en het geven van goed onderwijs. “We moeten het als gemeente en schoolbesturen echt samen doen om de doelstellingen te halen!”, was het antwoord, daarmee wijzend op de zeer uiteenlopende staat van allerlei schoolgebouwen.

Geen slecht gedrag belonen
Mariska Bond (Volendam|80) wilde weten of de bijdragen voor schoolonderhoud wel altijd besteed worden voor dit doel. “Anders belonen we straks slecht gedrag.” Uit het antwoord bleek dat het ene bestuur meer uitgeeft aan onderhoud dan het andere. “Maar je kunt de uiteenlopende situaties van schoolbesturen en schoolgebouwen moeilijk met elkaar vergelijken. Wettelijk gezien hebben we een stok achter de deur voor dergelijk gedrag. Maar samen moeten we deze opgave voor elkaar zien te  krijgen en dit proces wordt bemoeilijkt wanneer je schoolbesturen de maat gaat nemen.”

 




BASE-it Computers De Boer Accountants Harmonie Kapper Sjoerd Lux Photograpy Cor Kes Ronald Schot Smits Web Stadskrant adverteren Uitgeverij De Stad Hotel Restaurant De Fortuna schoonmaak & opruimbedrijf HARRIE
Facebook